این سه معلم: ارسطو، فارابی، میرداماد

زمان تقریبی مطالعه: ۷ دقیقه شاید عجیب باشد که از میان هزاران دانشمند، فیلسوف و متفکر در طول تاریخ چرا فقط سه نفر به‌ عنوان «معلم» ملقب شده‌اند. ارسطو به‌عنوان معلم اول، فارابی به‌عنوان معلم ثانی و میرداماد به‌عنوان معلم ثالث شناخته می‌شود. چرا دو نفر از این سه نفر ایرانی هستند؟ ارسطوی یونانی و…

ادامه مطلب

گاستون باشلار؛ فیلسوف علم و تخیل

زمان تقریبی مطالعه: ۱۱ دقیقه «انسانی نامتعارف، با زندگی‌ای نامتعارف و اندیشه‌ای نامتعارف‌تر».* این توصیفی است که یکی از همکاران دانشگاهی باشلار در سوربُن، اتین ژیلسون[۱]، از وی ارائه می‌دهد.[۲]** از اداره پست تا دانشگاه سوربن گاستون باشلار، در سال ۱۸۸۴ م. در روستای بار- سور- اوب[۳] در فرانسه به دنیا آمد و در سال…

ادامه مطلب

چه باشد آنچه خوانندش تخیل

زمان تقریبی مطالعه: ۲۹ دقیقه تخیل[۱] در لغت به معنی خیال‌کردن، خیال‌بستن و پنداشتن است.* برای تخیل در فلسفه، روانشناسی و ادبیات، تعریف‌های متفاوت و گوناگونی قائل شده‌اند.[۲]** تخیل، به گسترۀ وسیعی از فرآیندهای روانی اطلاق گردیده که از جمله آنها می‌توان به این موارد اشاره کرد: «۱-توانایی تفکر در مورد چیزی که در حال…

ادامه مطلب

علم، شعر، تخیل

زمان تقریبی مطالعه: ۴ دقیقه علم ساختۀ انسان است. این حقیقتی بدیهی است که غالباً فراموش می‌شود و تذکر آن در اینجا به امید کاستن فاصله میان دو فرهنگ، میان علم و هنر، است. ورنر هایزنبرگ شاید، علم در جهان امروز، ایدئولوژیِ مسلط باشد. سودبخشی آن در کاربست تکنولوژیک، سیمای جهان و زندگی بشر را…

ادامه مطلب

کشف های تصادفی در علم : از دانشمند غوطه‌ور تا زنده کردن مردگان

زمان تقریبی مطالعه: ۸ دقیقه سیری در تاریخ علم نشان می‌دهد که کشف‌های علمی به شیوه‌های گوناگونی روی‌داده‌اند. در این مطلب به هفت موردی پرداختم که شانس و تصادف، ذهنی خلاق و آماده را به کشفی ارزشمند رهنمون شده است. این مثال‌ها نشان می‌دهد که عوامل متعدد و پیش‌بینی‌ناپذیری ممکن است منشأ الهام و جرقه‌ای…

ادامه مطلب

نظریه‌های علمی چیستند؟

زمان تقریبی مطالعه: ۱۰ دقیقه نظریه‌های علمی از مباحث محوری فلسفه علم به‌شمار می‌آیند. بطوریکه فردریک سوپ[۱] نویسنده کتاب ساختار نظریه‌های علمی[۲] (۱۹۷۴) این نظر را چندان اغراق‌آمیز نمی‌داند که «فلسفه علم را چیزی بیش از تحلیل نظریه‌های علمی و بررسی نقش آنها در پیشرفت علم» بدانیم.[۳] نظریه‌های علمی در مرکز بسیاری از مباحث فلسفه…

ادامه مطلب

رویکرد خطاشناختی در آموزش علوم

زمان تقریبی مطالعه: ۶ دقیقه   اشتباهات و خطاهای دانش‌آموزان در مورد مفاهیم و مسائل علمی چه جایگاهی در تعلیم و تربیت دارد؟ در فرهنگ عامیانه اینکه کودک هر چیزی را با آزمون‌وخطا یاد می‌گیرد، امری پذیرفته شده است اما در کلاس درس، خطا و اشتباه دانش‌آموز در مورد مفاهیم درسی معمولا با هزینه‌های روانی…

ادامه مطلب

تاریخ معرفت‌شناختی علوم و کارکردهای آن در آموزش علم

زمان تقریبی مطالعه: ۱۴ دقیقه   «تاریخ معرفت‌شناختی علم» را می‌توان رویکردی خاص در «تاریخ علم» به شمار آورد. برای روشن شدن مفهوم و اهمیت این نوع تاریخ در آموزش علوم لازم است که نگاهی به تاریخچه استفاده از تاریخ علم در آموزش علم داشته باشیم. تاریخ علم، مشخصاً با انتشار کتاب ساختار انقلاب‌های علمی[۱]…

ادامه مطلب

زیباشناسی علم: علم به مثابه هنر و دانشمند به مثابه هنرمند

زمان تقریبی مطالعه: ۵ دقیقه عموماً تصور بر این است که شکاف بزرگی میان هنر و علم و بین هنرمند و دانشمند وجود دارد. اما حقیقت این است که «علم و هنری که به درجات عالی تکامل رسیده باشند، از نظر روان‌شناسی و دیگر جنبه‌ها بسیار به هم نزدیک‌اند» (فرای، ۱۳۶۳، ص ۱۰). بررسی‌های تجربی…

ادامه مطلب

علم و اسطوره

زمان تقریبی مطالعه: ۱۰ دقیقه علم چه نسبتی با اسطوره دارد؟ آیا علم از دل اسطوره‌های کهن برآمده است؟ آیا علم جهان را اسطوره‌زدایی کرده است یا خود اسطوره‌ای مدرن است؟ میتوس و لوگوس اسطوره در زبان‌های اروپایی معادل میت[۱] می‌باشد که از واژه‌ی یونانی میتوس[۲] اخذ شده است. میتوس، نخست در زبان هومر و…

ادامه مطلب

نقش تخیل و دانش در تولید ثروت در هزاره سوم

زمان تقریبی مطالعه: ۴ دقیقه نقش تخیل و دانش در تولید ثروت هر روز محوری تر می شود اما در گذشته قدرت فیزیکی از اهمیت اساسی برخوردار بوده است. هرکول قهرمان اسطوره‌ای یونان بود. او سمبل قدرت فیزیکی و همچنین شجاعت محسوب می‌شد. در اسطوره‌ها آمده که هنگامی که در گهواره بود دو مار را…

ادامه مطلب

نقش تخیل و خلاقیت در آموزش علم

زمان تقریبی مطالعه: ۴ دقیقه نقش تخیل در علم چیست؟ آیا میان تخیل شاعر و دانشمند تفاوتی اساسی وجود دارد؟ میجلی  در پاسخ به این سؤال­ها نمونه جالبی را طرح می­کند؛ اینکه شعر یک فیلسوف یونانی به نام لوکرتیوس که در آن به شرح نظریه اتمیستی خود از ماهیت جهان پرداخته است، چگونه بر بنیان‌های…

ادامه مطلب

ساعت نبوغ و آموزش علم علاقه‌ محور

زمان تقریبی مطالعه: ۴ دقیقه با توجه به اهمیت و سیطره‌ای که علم در زندگی شخصی و اجتماعی امروز بشر یافته‌ است و اهمیت آن در پیشرفت فناورانه و رشد و توسعه اقتصادی، آموزش علوم طبیعی بخشی محوری از تعلیم‌وتربیت رسمی  هر کشوری محسوب می‌شود. در میان عوامل مختلف مؤثر در آموزش علوم، «علاقه» دانش‌آموزان،…

ادامه مطلب